روز شعر و ادب فارسی

 به نام خدا   

شیوه نامه برگزاری ویژه‌برنامه‌های

 روز شعر و ادب فارسی

(27 شهریور مصادف با سالروز بزرگداشت استاد شهریار ) 

ویراست اول

تهیه شده در:

دبیرخانه کارگروه تخصصی هنر

شهریور 1390

 شعر، فکر ظریف را گویند

نظم نغز و لطیف را گویند

شعر، نظمی بُوَد به سحر حلال

که کند اهل ذوق، حال به حال

شعر، آمیخته است با دل و جان

شیر و شکر بُوَد به کام جهان

با تو ای شعر، عالم است بهشت

ور بهشت است، بی تو باشد زشت

بی‏تو انسان نمی‏تواند زیست

وآن‏که بی شعر زیست، انسان نیست

شهریار

 مقدمه:

   در سال 1381 ظاهراً به پیشنهاد یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، روز 27 شهریورماه با عنوان "روز شعر و ادب فارسی" نامگذاری شد. شورای فرهنگ عمومی نیز این مناسبت را در تقویم مناسبت‌های فرهنگی کشور به رسمیت شناخت. این نامگذاری از همان آغاز نیز موافقان و مخالفانی داشت. برخی نویسندگان و شاعران اظهار بی‌ا‌طلاعی و حتی اظهار نارضایتی داشتند نسبت به اینکه برای این نامگذاری از آنها مشورتی گرفته نشد. اما دسته‌ای از شاعران و نویسندگان معاصر نیز بدون در نظر گرفتن زمینه و دلایل این نامگذاری، صرفاً آنرا حرکتی فرهنگی و در جهت صیانت از زبان و شعر و ادبیات فارسی دانسته و آنرا تحسین کردند.[1] مآلاً طی هشت نه سالی که از این نامگذاری می‌گذرد به جز چند ویژه برنامه شب شعر ، مصاحبه، نمایشگاه کتاب و ... حرکت خاصی از سوی نهادها و سازمانهای فرهنگی کشور، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و قاطبه شاعران و نویسندگان برای پاسداشت این روز بچشم نمی‌خورد.

مقام معظم رهبری در دیدار اخیر خود با شاعران متعهد و انقلابی کشور به اهمیت نقش و مأموریتی که شعر انقلاب بر دوش خود احساس می‌کند اشارات مهمی ایراد فرمودند. به تعبیر ایشان شعر انقلاب متصدی، مباشر و میاندار گفتمان انقلاب اسلامی است.

معظمٌ‌له در فقرات دیگری در خصوص وضعیت شعر و ادبیات انقلاب اسلامی اشاراتی داشتند که اجمالاً به برخی از آنها اشاره می‌شود:

 

اگر چه بسیاری از دغدغه‌های معظم‌ٌله به عنوان خط‌مشی کلی دستگاههای فرهنگی هنری کشور تلقی شده و پیگیری آنها به روز یا مناسبت خاصی بر نمی‌گردد اما به نظر می‌رسد برخی از مناسبت‌های مهم فرهنگی نظیر "روز شعر و ادب فارسی" می‌تواند بستر و بهانه خوبی برای پرداختن دستگاهها و سازمانهای فرهنگی کشور به این مطالبات باشد. لذا به منظور پاسداشت این روز فرخنده و با هدف:

• برجسته‌سازی دستآوردهای ادبی انقلاب و صیانت از جریان شعر و ادبیات انقلاب اسلامی؛
• معرفی مؤثر آثار ادبی و تولیدات برجسته ادبیات انقلاب به مخاطبین مختلف؛
• بزرگداشت و نکوداشت مفاخر ادبی کشور بویژه استاد شهریار و معرفی خدمات ایشان به نوجوانان و جوانان؛

 

نهادهای و سازمانهای فرهنگی هنری کشور برنامه‌های گسترده‌ای را به شرح زیر اجرا خواهند کرد.

 

دستگاه‌های مشارکت‌کننده:

• سازمان صدا و سیما؛
• حوزه هنری؛
• سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران؛
• بنیاد شهید و امور ایثارگران؛
• کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان؛
• مجمع ناشران انقلاب اسلامی؛
• اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان سراسر کشور؛
• بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس؛
• مؤسسه همشهری

 

 

 

گروه برنامه‌ها:

برنامه‌های ویژه روز شعر و ادب فارسی در قالب 8 گروه برنامه اجرا می‌شود که عبارتند از:

1. گروه برنامه‌های بزرگداشت و نکوداشت؛
2. گروه برنامه‌های مسابقات؛
3. گروه برنامه‌های نمایشگاه‌ها؛
4. گروه برنامه‌های آیینی (شب شعر، شب خاطره، جُنگ و ...)؛
5. گروه برنامه‌های تبلیغات شهری؛
6. گروه برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی؛
7. گروه برنامه‌های نشریات و مطبوعات؛
8. گروه برنامه‌های

[1] . سیدعلی موسوی گرمارودی - شاعر -  تا چند سال بعد از نام‌گذاری چنین روزی در تقویم ملی اظهار بی‌اطلاعی کرد.

علیرضا طبایی در این‌باره گفت: از این نام‌گذاری اطلاع داشتم و به خاطر دارم که عده‌ای موافق بودند و عده‌ای نیز مخالف. اما پیشنهاد دیگری دادم و آن این‌که به جای روز درگذشت شهریار، بیایند روز تولد شخصیت بزرگ‌تری مثل حافظ و یا کسی‌ را که با ادب ما هماهنگ باشد، انتخاب کنند و همچنان به آن نظر، معتقدم که این روز شایسته‌ی ادبیات ما نیست. این شاعر افزود: برای بزرگداشت روز شعر و ادب کهن ما، که میراث ارزنده‌ی ماست، شخصیت‌های بسیار ارزنده‌تر و واقعا شایسته‌تری داریم که هم به لحاظ آثار و هم جایگاه‌شان در میان بزرگان ادب جهان، چهره‌ای شاخص‌اند؛ از جمله سعدی، حافظ، مولوی و فردوسی، که به نظرم شایستگی بسیار بیش‌تری دارند و اگر هم بخواهند از شخصیت‌های معاصر نام‌گذاری کنند، از مشروطه تا امروز، خیلی چهره‌های بهتر و شایسته‌تری از شهریار داشته و داریم. از بین معاصران، کسانی هستند که هم به لحاظ آثارشان و هم به لحاظ هماهنگی و درک روح زمان و سخن روز و شایستگی کارها، می‌توانند جایگاه بهتری از شهریار داشته باشند.

احمد پوری - مترجم - هم در این‌باره اظهار داشت: من از چنین روزی در تقویم خبر نداشتم و به طور کلی، به این نام‌گذاری‌ها اعتقاد ندارم. فرقی نمی‌کند در این‌جا باشد یا هرجای دیگر دنیا. اگر دلیل‌شان این است که با گذاشتن یک روز خاص، توجه بیش‌تری به شاعران و اهل ادب شود، این روز لازم نیست؛ بهتر است در جنبه‌های دیگر توجه ‌شود؛ مثلا حمایت از شاعران جوان برای انتشار آثارشان و یا این‌که کتاب‌های‌شان کم‌تر منتظر مجوز بمانند؛ وگرنه فقط یک اسم گذاشتن هیچ دردی را دوا نمی‌کند.

محمدعلی سپانلو گفت: شهریار هم البته آدم کمی نیست؛ اما آ‌ن‌قدر ناگهانی تصمیم می‌گیرند که جایی برای مشورت نمی‌ماند. احتمالا باید چند سال بگذرد و حداقل باید دید چه کار می‌کنند. اما بهتر است موضوع به بحث‌ سیاسی کشیده نشود و فقط تجلیل از ادبیات باشد. از سویی، اگر قرار باشد هرچیزی را عوض کنند و امروز یک مسأله و روز بعد، مسأله‌ی دیگری باشد و تندتند تصمیم‌گیری شود، جور درنمی‌آید. این شاعر افزود: من 15 سال پیش در مجله‌ی «گردون»، روز 14 تیر را که بر اساس گفته‌ی ابوریحان بیرونی در ایران قدیم، روز ملی نویسندگان اعلام شده است، پیشنهاد کردم و همان سال‌ها در همان روز، جایزه‌ی کتاب هم دادیم و این نام‌گذاری اصلا پیشنهاد خودم بوده؛ اما چون در این‌جا کپی‌رایت نداریم، مشخص نمی‌شود. به هرحال، خوشحالم که این پیشنهاد قبول شد. اما اصلا نمی‌دانستم چنین روزی در تقویم هست و باید دید امسال آن‌را چگونه برگزار می‌کنند، تا سال آینده ما نیز در آن شرکت داشته باشیم.

مرحوم طاهره صفارزاده که آن روزها دچار کسالت نیز بود، اظهار کرد: من خیلی به این موضوع توجه ندارم و از اول، مخالف این برنامه بودم. در مملکتی که مملکت ادبیات است، می‌آیند شهریار را سمبول ادبیات ایران می‌کنند. درست است که او چند شعر خوب هم دارد؛ اما این بی‌انصافی است. این شاعر و مترجم قرآن کریم متذکر شد: در ادبیات باید اخلاق و انصاف باشد و به این توجه شود که چه کسانی و چه شاعرانی در چه عصری و چه دوره‌ای زیسته‌اند.

از طرفی، حمید سبزواری در سخنانی گفت: من از این نام‌گذاری اطلاع داشتم. شهریار از شعرای خدمت‌گزار به ایران و اسلام بود و یک انسان دوست‌داشتنی. او کسی بود که مردم نسبت به آثارش بی‌تفاوت نبودند. اشعاری که سروده، درباره‌ی مسائلی است که جامعه‌ی ما نیازمندش بود و در جریان انقلاب اسلامی، از طرفداران انقلاب بود. او یک ترک‌زبان بود؛ اما شعر فارسی را خوب می‌گفت و این انتخاب، انتخاب درستی بود.

این شاعر افزود: شهریار این شایستگی را دارد که یک روز در سال به نامش باشد؛ چون در تبریز در جریان انقلاب بوده است؛ در حالی‌که خیلی‌ها در همان روزها بی‌تفاوت بودند. این را ‌که یک ترک‌زبان این‌همه شعر فارسی گفته است، باید قدر بشناسیم. پس قرعه به نام او افتاد و سزاوارش است و ما از خدا می‌خواستیم که این باشد و ارزشی که در کشورمان برای هنر و ادبیات قائل شده‌اند، این‌گونه حفظ شود.

اما مفتون امینی - شاعر - عنوان کرد: ما آن‌زمان اعتراض کردیم. برای من، تقویم ملاک نیست. هیچ برنامه‌ی خاصی هم تا به ‌حال برگزار نشده است. این‌که یک روز به اسم شهریار باشد، موافق‌ام؛ اما روز ملی شعر و ادب نه. به نظر من، فردوسی از همه شایسته‌تر است.

همچنین علی باباچاهی در این‌باره گفت: متبلور کردن شعر فارسی در وجود شخصیت شهریار که شاعر خوب و دوست‌داشتنی‌ای هم هست، چندان جایز و دقیق به نظر نمی‌رسد.