«با لهجه خدا و صدای خودت» زیر ذره بین نقد

به گزارش واحد خبر حوزه هنری استان البرز، چهارمین جلسه نقد ادبی «ماه و نگاه» با موضوع نقد مجموعه شعر «با لهجه خدا و با صدای خودت» اثر هادی جان‌فدا، شاعر البرزی، دوشنبه 20 آذر 1391 در حوزه هنری البرز با حضور مصطفی علی‌پور، رحمان نوازنی و بیش از 40 نفر از شاعران و علاقه‌مندان برگزار شد.

بنا به این گزارش، در این جلسه که با معرفی کتاب «با لهجه خدا و صدای خودت» ‌توسط رحمان نوازنی، شاعر و منتقد، و شعرخوانی هادی جان‌فدا آغاز شد، مصطفی علی‌پور، منتقد شعر و ادب ایران، به سخنرانی پرداخت.

علی‌پور با با بیان این‌که برای نقد اشعار آیینی ابتدا باید از مفهوم شعر آیینی تعریفی درست و دقیق ارائه کرد، گفت: شعر آیینی به واسطه وجود کلمه آیینی معرف ارزش‌های ملی، مذهبی و مقدسی است که در سطح فرهنگ دینی جامعه وجود دارد.  

وی با نقد تعاریف موجود در مورد شعر آیینی گفت: اشعاری که در مدح ائمه(ع) سروده می‌شود، باید در حوزه ادبیات مدحی قرار گیرند. امروز با توجه به توسعه ادبیات آیینی هر نوع بیان اخلاق‌گرایانه ارزشی (چه فرهنگی، چه قومی و مذهبی) زیرمجموعه ادبیات آیینی قلمداد می‌شود.

این منتقد ادبی تصریح کرد: اگر این‌گونه باشد ادبیات فارسی سراسر ادبیات آیینی است. حتی با این تعریف شعر عاشقانه فارسی اگر به‌نوعی از حدود و مرزهای اخلاقی خارج نشود، به‌نوعی شعر آیینی محسوب می‌شود. این‌جاست که باید گفت این تعریف دقیق و کامل نیست.

وی ادامه داد: با توجه به این تعریف مجموعه شعر هادی جان‌فدا، در حوزه شعر آیینی کتابی است بسیار موفق، ولی اگر اشعار عاشقانه و مدحی را از این مجموعه جدا کنیم، این کتاب متشکل از اشعار آیینی نیست و پی‌نوشت‌های کتاب برای روشن شدن این‌که هر شعر درباره کدام یک از ائمه سروده شده است، چیزی را عوض نمی‌کند. در واقع شاعر با همان تلقی متعارف از شعر آیینی اشعار این کتاب را با عنوان مجموعه شعر آیینی گرد آورده و منتشر کرده است.

علی‌پور با اشاره به ساختار و زبان شعرهای مجموعه «با لهجه خدا و صدای خودت» گفت:‌ شعر زیرمجموعه زبان است. تلقی عمومی از زبان این است که زبان عبارت است از صرف و نحو. این در حالی است که تمام اتفاقاتی که در شعر روی می‌دهد، مثل تخیل، موسیقی، حس و شهود، عاطفه، ایجاز و... پدیده‌هایی هستند که در حوزه زبان اتفاق می‌افتند.

مولف کتاب «درباره زبان شعر» تصریح کرد: بعضی معتقدند جوهره شعر تخیل است، در صورتی که جوهره و مبنای شعر، زبان است؛ چون همان‌طور که گفته شد، تخیل هم در زبان اتفاق می‌افتد. 

وی به تفاوت نثر و شعر اشاره کرد و گفت: ‌کلمه در نثر صرفاً به‌عنوان لفظ است،‌ ولی در شعر نشانه‌ای است که علاوه بر یک معنا ممکن است معناهای فراوانی را در خود مستتر داشته باشد.

علی‌پور با اشاره به کلمات مجموعه «با لهجه خدا و صدای خودت» عنوان کرد: در اشعار این کتاب هرجا کلمات جایگاهی لفظی دارند، در حقیقت شعر نیست و نثر یا در نهایت نثر موزون محسوب می‌شوند، ولی هرجا کلمات به‌عنوان نشانه آمده‌، معانی دیگری را در خود جا داده‌ و رازوار‌گی شاعرانه را به وجود آورده‌اند، با شعر روبه‌رو می‌شویم.