اسماعیل بنی اردلان در نشست جایگاه معنویت و اندیشه در تئاتر

اولین نشست تخصصی جایگاه معنویت و اندیشه در تئاتر با حضور کارگردانان آثار راه یافته به نهمین جشنواره سراسری تئاتری ماه در سالن سلمان هراتی حوزه هنری برگزار شد .

 

تلاش برای تحقق واقعی شعار اصلی جشنواره تئاتر ماه

مدیر مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری درابتدای این نشست گفت : غرض از برگزاری چنین نشست های علمی و تخصصی پرداختن به موضوعات تخصصی حوزه تئاتر به دوراز هیاهوهای سطحی است . ما می خواهیم با برگزاری چنین جلساتی به آنچه قرار است در جشنواره سراسری تئاتر ماه روی صحنه ببریم عمیق تر بیندیشیم و شعار این جشنواره به شکل یک فعالیت واقعی و عملیاتی تعمیق پیدا کند .

رحمت امینی ادامه داد : تئاتر دنیایی است که اندیشه درآن حرف اول را می زندو ما حامل اندیشه ای هستیم که مساله اول تئاتر است . البته یک وجه از این اندیشه و چگونگی آن به مخاطب برمی گردد و یک وجه آن هم به وجوه اندیشه ای باز می گردد که تماشاگر می خواهد از اثر نمایشی برداشت بیشتری نماید .

دبیر نهمین جشنواره سراسری تئاتر ماه با اشاره به برگزاری این نشست تخصصی خاطر نشان کرد : در میان اساتید برجسته و شایسته ای که می توانند در ارتقای سطح کیفی آثار شرکت کننده در جشنواره به ما یاری رسانند گزینه های متعددی را مورد بررسی قرار دادیم که در نهایت به این نکته پی بردیم که دکتر بنی اردلان یکی از بهترین کارشناسانی است که می توانند در این زمینه به ما کمک کنند از این جهت دعوت ما را پذیرفتند و خوشحالیم که یاری گر ما در عرصه جشنواره هستند تا بتوانیم جدیت بیشتری به تولید آثار بپردازیم.

براساس این گزارش بعد از صحبتهای امینی ، اسماعیل بنی اردلان به تببین اندیشه های هنرایرانی و مقایسه آن با فلسفه و هنر غرب پرداخت .

افسوس که با سنت های ایرانی آشنا نیستیم

وی گفت : رشته تحصیلی من در دانشگاه فلسفه هنر غرب بوده ، اما از سالیان پیش که با حوزه تفکر ایرانی آشنا شدم احساس کردم بیش از حد وقت خود را با فلسفه غرب گذرانده ام این در حالی است که توجه به سنت های ایرانی بسیار مهم تر فلسفه غرب است . اندیشه ای که در همه حوزه های فرهنگی و هنری کشورمان وجود دارد به من این اجازه را می دهد که بگویم سنت ایرانی واقعا بی نظیر است اما افسوس که با آن آشنا نیستیم و یا از آن فاصله گرفتیم .

این پژوهشگر با طرح و بررسی دو نظریه مهم درحوزه هنرادامه داد : دو نظریه بازنمایی یا ماهاکات و نظریه ذهنی دو نظریه مهمی هستند که بقیه نظریات در دل آنها قرار دارد . نطریه بازنمایی که در ایام قدیم به آن نظریه ماهاکات هم می گفتند ، نظریه است که هنوز هم عده ای طرفدار آن هستند . نظریه دیگر هم نظریه ای است که قابل بازنمایی نیست و در ترجمه فارسی به آن نظریه ذهنی هم می گویند که با بررسی این دو نظریه می توان به اهمیت سنت ایرانی برسیم .

بنی اردلان در ادامه صحبتهای خود با ارائه تعریفی از نظریه بازنمایی گفت : نظریه بازنمایی یک نظریه یونانی است و اساسا از مهم ترین نظریه های هنری است که با ورود هنر مدرن و کانت کنار گذاشته شد اما هنوز هم طرفداران خود را دارد . این نظریه براصالت بیرون دلالت دارد و بیانگر مسائلی است که از بیرون بر ما تاثیر می گذارد و ما به آن چیزی را اضافه می کنیم و مجددا به بیرون تحویل می دهیم . حال سوال من این است . اگر بنا به گفته ها، تفکر یک امر انتزاعی است که به نظر من چنین چیزی نیست و بسیار ساده است ، آیا شما طبیعت را دوست دارید ؟

با احساسات نمی توان دانش را کسب کرد

این مدرس دانشگاه با ارائه این سوال و تطابق پاسخ آن با تعریف طبیعت از دیدگاه یونانی ها به بررسی دیگر دیدگاهها در سنت وهنر ایرانی و یونانی پرداخت و گفت : ایرانی های در علوم ریاضیات در جایگاه بسیار بالاتری قرار داشتند این امر حتی در دوره قبل از یونانی ها نیز مشاهده می شود . البته این دیدگاه ارزشمند در هنر به هیچ عنوان بها داده نمی شد که چرایی این ماجرا را باید در نکاتی جستجو کرد که نشات گرفته از نگاه آنها به طبیعت است . الیته بزرگانی چون ابن سینا و سهروردی در تالیفاتی به چگونگی انطباق ما وو طبیعت پرداخته اند که جایگاه بسیار ارزشمندی دارند.

وی با طرح دوباره این سوال که چرا ما طبیعت را دوست داریم ؟ خاطر نشان کرد: یونانی ها به خاطر نظم و هماهنگی است که طبیعت را دوست دارند حال ما ایرانی ما برای جه طبیعت را دوست داریم ؟ با طرح این سوال می خواهم به این نکته برسم که اگر شما می خواهید تئاتر کار کنید باید شناخت پیدا کنید . اگر نتوانید تحلیل کنید و بگویید که به عنوان مثال چرا طبیعت را دوست دارد به نقطه خوبی در کارگردانی اثر دست پیدا نخواهید کرد . پس اولین مساله ای که باید به آن توجه کنید کناره گیری از حوزه احساسات و رجوع به تحلیل است چرا که با حس نمی توان دانش را کسب کرد . شما در تئاتر می گویید که کنش را تقلید می کنید اما باید دید این کنش چیست؟

بنی اردلان گفت : طبیعت برای ایرانی ها با وجود نگاه یونانی فقط در نظم و هماهنگی نبود بلکه آفرینش و جایی برای بیان حقیقت بود . طبیعت برای ایرانی ها " مظهر " و منعکس کننده جمال الهی بود که خود این موضوع بحث طولانی را می طلبد . و این نکته ای بود که از دیدگاه یونانی ها همواره پنهان بود . و اینجاست که با نگاهی به سنت های خودمان می توانیم پی به تعریف زیبایی از نگاه ایرانی ها و تفاوت های با دیدگاه یونانی ها ببریم . ما باید با سنت های خودمان آشنا باشیم که ببینیم سنت ایرانی چه جایگاه ویژه ای دارد .

دن کیشوت متاثر از پایه های اسطوره ای ایران است

این مولف در بخش دیگری از صحبتهای خود تصریح کرد : آن چیزی که اروپاییها با ورود آن توانستند تئاتر دنیا را متحول کنند هزاران سال پیش در ایران بود اما متاسفانه ما آنها را نمی شناسیم و یا اصلا نخواستیم روی آنها تاملی کنیم چرا که همین ها برگشت به هویت و سنت های خودمان است . آیا می دانید دن کیشوت متاثر از مقامه های ایرانی است ؟ آیا ما می دانیم مقامه ها چگونه سر از اسپانیا در آوردند ؟ کافی است فقط این پرسش ها جدی بگیریم و بدانیم که کم دانستن بسیار بهتر از غلط دانستن است .

وی خطاب به هنرمندان شرکت کننده در نهمین جشنواره سراسری تئاترماه گفت : ما باید به پروسه آفرینش هنری در تئاتر و ابداع در هنر برسیم . تا وقتی که اینها را ریز و تحلیل نکنیم دانش نداریم . دانش پرداختن به جزییات است که نباید با احساسات و عواطف درگیر شوند . از سویی دیگر همه شما می توانید از هنر مدرن تعریفی را ارائه بدهید اما وقتی در مسائل جدی باشیم و ریز نگاه کنیم حقیقتا ناتوان خواهیم ماند .

هنربرای ایرانی هنر نبود ...!

بنی اردلان در ادامه این نشست تخصصی با بررسی نظریه ذهنی و بازنمایی و حضور آنها در تئاتر تصریح کرد : به اعتقاد من ایرانی ها عمیق تر از این نظریه بودند اما آیا اصلا به این موضوع پرداخته ایم ؟ هنر هزاران ساله ایرانیان به تازگی اهمیت خود را پیدا کرده است . اما حتی این اهمیت هم به واسطه تلاش ما نبوده است و این غربی ها هستند که به اهمیت هنر ایرانی رسیده اند . اینکه نقاشی و نگار گری ما چه اهمیت ارزشمندی دارد . در حالیکه انها فقط با یک چشم به ماجرا نگاه می کنند .

این مدرس دانشگاه با بیان اینکه هنرمندان و پژوهشگران ایرانی باید تمام وقت خود را صرف شناخت هویت ایرانی کنند، گفت : هنر برای ایرانی فقط هنر نبود . هنر برای آنها شغل بود که با این پیشه به معرفت و تقرب راه پیدا می کردند و در آثار آنها جلوه های حقیقت الهی تجلی پیدا می کرد . شما در آثار ایرانی تناسب نمی بینید اما عشق و جاودانگی و دوست داشتن را می بینید . متاسفانه ما تازه سواد پیدا کردیم که ایرانی ها چه حیرت انگیز به هنر می پرداختند و چه معرفتی در این زمینه داشتند . به راستی این سنت ها چه بود که ما آنها را فراموش کردیم و اکنون به دنبال آنهاییم اما همچنان نتوانستیم به آن دست پیدا کنیم .

هویت و تمدن هنر اسلامی ایرانی را هم هنوز نشناختیم

وی ادامه داد : از دوران مشروطه به این سمت آثارنکبت بار و گاهی خنده داری بودند که ما برای اصلاح آنها هیچ راه حلی پیدا نکردیم. از سویی دیگر اگر بتوانیم مقداری جست و جوی بیشتری کنیم خواهیم دید که دیگر با تئاتر غربی نمی توان مشکلات جهانی را حل کرد . رجوع به هویت و تمدن خودمان که با آمدن اسلام به ویژه شیعه معرفت عجیبی پیدا کرد می تواند گشایش های زیادی را همراه خود داشته باشد . البته متاسفانه ما هویت و تمدن هنر اسلامی ایرانی را هم هنوز نشناختیم و آن را فراموش کردیم .

بنی اردلان گفت : وقتی در معماری ایرانی نشانه های هویت و تمدن ایرانی اسلامی را می بینید ، این هنر شما را دعوت می کند که به یاد خدا باشد . پس می بینید چه خردمندی و تاملی وجود دارد که نشات گرفته از بندگی حق است . در این شناخت ، رنج ها و ناکامی هنرمند ایرانی است که سالهای طولانی او را به جاودانگی می رساند .

وی افزود: توجه به عظمت سنت های خودمان مهم ترین نکته ای است که هنرمندان ایرانی باید با تکیه بر مفاهیم خداشناسی بتوانند به آن دست پیدا کنند . من در جلسات بعد پیرامون عدم توجه به تئاتر یونانی از سوی ایرانی های صحبتهایی را خواهم داشت اما آنچه لازم است در این نشست به آن اشاره کنم توجه بازگشت به معرفت های ناب ایرانی است که باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد .

شایان ذکر است در پایان این نشست حاضران به عملی شدن و اجرایی شدن مباحث مطرح شده در این جلسه در ساحت تمرین های نمایشی تاکید کردند .