سومین جشنواره آثار و تولیدات مراکز استانی حوزه هنری

شعر آیینی با هنر مدرن در تضاد نیست 

در این نشست تخصصی حمیدرضا شکار سری شاعر و منتقد ادبی و دکتر محمد حسین بهرامیان شاعر و استاد ادبیات به ارائه نقطه نظراتشان پیرامون نسبت شعر دینی با هنر عصر مدرن پرداختند.
بر اساس این گزارش شاعران شناخته شده کشورمان از جمله مصطفی محدثی خراسانی، قربان ولیی، علیرضا لبش و دیگر هنرمندان و مسئولان حوزه هنری نیز در این برنامه حضور داشتند.
حمیدرضا شکارسری در آغاز این نشست با تحلیل هنر سنتی، کلاسیک و هنر و شعر روزگار مدرن، گفت: هنر مدرن لزوما مقابله ذاتی با مفاهیم فرامادی مانند اسطوره و دین که در هنر کلاسیک مورد استفاده بوده، ندارد.
شکارسری ادامه داد: درست است که هنر مدرنیستی از جزءنگری و عینی گرایی برآمده از مدرنیته بهره می برد، اما از سوی دیگر عقل گرایی مفرط مدرنیته سر سازش ندارد.
این شاعر گفت: اگر چه هنر و شعر مدرن با شیوه ها و قوالب سنتی به مقابله بر می خیزد اما کاربرد مفاهیم عقلی و مادی صرف را هم بر نمی تابد از این رو با استفاده از مولفه های معنوی در هنر تضادی ندارد.
وی اظهار داشت: مدرنیته زندگی شهری را تبلیغ می کند اما هنر مدرن قصد دارد از زندگی شهری فراتر برود و گاه از آن می گریزد.
شکارسری با بیان اینکه مدرنیته با مدرنیسم یکسان نیست، افزود: شاید مدرنیته با اسطوره و دین سر سازش نداشته باشد اما هنر مدرن با دین و اسطوره سر جدال ندارد و از این رو باید میان مدرنیته و مدرنیسم تفاوت قائل شد.
وی با تاکید بر اینکه هنر آیینی و دینی با شعار هنر برای هنر به مقابله بر می خیزد، اظهار داشت: از این رو هنر آیینی در عصر مدرن با وضعیت بغرنجی روبرو ست چرا که در برزخ گفتن و نگفتن گرفتار آمده است.
این منتقد ادبی توضیح داد: به اعتقاد من هنر و شعر آیینی مدرن می تواند و باید حضور کلاسیک خود را کنار بگذارد یعنی از نقش صریح گویی مولفه هایی که مستقیما به دین و مذهب مربوطند و در هنر کلاسیک صراحتا منتقل می شدند، روی گرداند و مفاهیم و مولفه های دینی را در قالب هنری به طور غیر مستقیم به مخاطب منتقل کند.
شکار سری اضافه کرد: شعر آیینی امروزی شعری است که در ظاهر آن هیچ مفهوم دینی به کار نرفته اما مخطب با خواندن آن شعر می تواند مفاهیم عمیق و والای معنوی و دینی را دریابد.
وی افزود: هنر دینی می تواند مفاهیم دینی را در خود پنهان و مستتر داشته باشد بدون اینکه صراحتا آن ها را بیان کند، از این رو هنر دینی باید به جای بازنمایی و انعکاس مستقیم مفاهیم مذهبی، درک این مفاهیم را به دریافت های مخاطب خود واگذار کند.
وی با تاکید بر این که چنین شعری هم با سنت پیوند دارد و هم از شیوه های نو هنر مدرن بهره مند است، گفت: پس از انقلاب تلاش های خوبی صورت گرفت تا تعاملی میان هنر سنتی و هنر دوران مدرن ایجاد شود اگر چه این تعامل هنوز به طور کامل برقرار نشده و نیاز به تلاش بیشتری دارد.
این رسیدن در این زمینه را منوط به 2 شرط دانست و گفت: نخستین شرط این است که شاعر دینی خودش را از محافل روشنفکری بیرون بکشد و بیشتر با مخاطب عام ارتباط برقرار کند و دوم اینکه مخاطب شعر ما هم تلاش کند تا رسوبا و انجمادات تلقی سنتی از شعر را کنار بگذارد؛ در این صورت شعر نو دینی ما می تواند ظهور و تاثیر خود را بر جای بگذارد.
هنر مدرن از شاخصه های سنت بهره می گیرد
محمد حسین بهرامیان نیز در این نشست تخصصی بر نسبی گرایی در شعر آیینی تاکید کرد و گفت: همانگونه که برداشت واقع گرایانه از هنر و شعر برای هر کسی یک امر نسبی است، وقتی می گوییم ادبیات دینی یا شعر دینی، این مفاهیم هم بنا به درک نسبی هر کسی از دین و آیین، شکل نسبی به خود می گیرد.
وی با بیان اینکه باید ببینیم جایگاه شعر دینی یا شعر آیینی کجاست، افزود: هر قومی برداشت خاص خود را از دین دارد و این موجب می شود نوعی نسبیت در تاویل شعر آیینی بروز کند.
این شاعر ادامه داد: در کنار این نسبیت تاویلی، عوامل دیگری در برداشت های نسبی از شعر آیینی دخیل هستند برای مثال نمادپردازی هایی که در ادبیات رخ می دهد باعث می شود همه چیز در شعر متغییر باشد.
وی نیز بر عدم تقابل هنر دینی و هنر دوران مدرن تاکید کرد و گفت: اگر چه مدرنیته می خواهد شالوده سنت را به هم بریزد اما می توان شاخصه های سنت را در هنر مدرن مشاهده کرد.
بهرامیان افزود: خردگرایی و پوزیتیویسم (تحصل گرایی) دنیای مدرن هیچ تضادی با اصل دین و آموزه های آن ندارد.
پس از مباحث مطرح شده شکارسری و بهرامیان به پرسش های شاعران جوان و علاقه مندان حاضر در جلسه پاسخ گفتند.